不定积分 1
有理函数积分
通用解法
核心策略
- 遇到有理函数积分,一般采用裂项 + 待定系数法,不过对于特定有理函数可能存在更便捷方法,但仍需以掌握基本方法为主。
- 先将有理函数划分为真分式与假分式,假分式可通过多项式除法转化为多项式与真分式之和,所以解决有理函数积分关键在于处理有理真分式积分。
真分式积分步骤详解
- 步骤一:分母因式分解:将真分式分母彻底分解,直至无法继续分解。
- 步骤二:裂项规则
- 若分母含有 \((x - a)^{k}\),则裂项后的式子必定包含 \(\dfrac{A_{1}}{x - a}+\dfrac{A_{2}}{(x - a)^{2}}+\cdots+\dfrac{A_{k}}{(x - a)^{k}}\)。
- 若分母含有 \((x^{2}+px + q)^{k}\)(需满足 \(p^{2}-4q\lt0\)),则裂项后的式子必定包含 \(\dfrac{B_{1}x + C_{1}}{(x^{2}+px + q)^{1}}+\dfrac{B_{2}x + C_{2}}{(x^{2}+px + q)^{2}}+\cdots+\dfrac{B_{k}x + C_{k}}{(x^{2}+px + q)^{k}}\)。
- 步骤三:确定待定系数:对裂项后的式子通分,依据“通分后的分子与原被积函数的分子对应系数相等”原则,列出待定系数满足的方程,进而求解待定系数,从而将真分式分解为各个基本分式之和。
- 步骤四:计算基本分式积分
- 对于 \(\displaystyle\int\dfrac{A}{(x - a)^{k}}\mathrm{d}x\) 这类基本分式积分相对容易。
- 对于 \(\displaystyle\int\dfrac{Bx + C}{x^{2}+px + q}\mathrm{d}x\) 和 \(\displaystyle\int\dfrac{Bx + C}{(x^{2}+px + q)^{2}}\mathrm{d}x\),其计算有通用方法,尤其在期末、考研范围内,分母次数通常为 1 或 2,后续例题将详细介绍其计算方法。
例题解析
例题 1:
\[
\int\dfrac{x + 3}{x^{2}+2x + 4}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= \int \dfrac{\frac{1}{2}(2x+2)+2}{x^2+2x+4}\mathrm{d}x = \dfrac{1}{2}\ln|x^2+2x+4| + 2\int\dfrac{1}{(x+1)^2+(\sqrt{3})^2}\mathrm{d}x \\
&= \dfrac{1}{2}\ln|x^2+2x+4| + \dfrac{2}{\sqrt{3}}\arctan\dfrac{x+1}{\sqrt{3}} + C
\end{aligned}
\]
Note
通过该例题可总结出 \(\int\dfrac{Bx + C}{x^{2}+px + q}\mathrm{d}x\) 的积分套路为改造分子,拆分为两个积分,其中第一个积分直接凑微分,第二个积分配方后套公式
例题 2:
\[
\int\dfrac{x^{2}}{(a^{2}+x^{2})^{2}}\mathrm{d}x
\]
Tip
提示可尝试三角换元 \(x = a\tan t\)
同时也可考虑分部积分法降低分母次数。
\[
\int\dfrac{x^{2}}{(a^{2}+x^{2})^{2}}\mathrm{d}x = \int x\cdot\dfrac{x}{(a^{2}+x^{2})^{2}}\mathrm{d}x = \dfrac{1}{2}\int x\dfrac{\mathrm{d}(x^2+a^2)}{x^2+a^2}
\]
解:
\[
I = -\dfrac{1}{2}\int x\mathrm{d}\left( \dfrac{1}{x^2+a^2} \right) = -\dfrac{x}{2(x^2+a^2)} + \dfrac{1}{2}\int\dfrac{1}{x^2+a^2}\mathrm{d}x = -\dfrac{x}{2(x^2+a^2)} + \dfrac{1}{2a}\arctan\dfrac{x}{a} + C
\]
Note
类题:
\[
\int\dfrac{1}{(a^{2}+x^{2})^{2}}\mathrm{d}x
\]
解: 使用三角换元,令 \(x=a\tan t\),则 \(\mathrm{d}x=a\sec^2 t \mathrm{d}t\)
\[
\begin{aligned}
I &= \int \dfrac{1}{a^4 \sec^4 t} \cdot a \sec^2 t \mathrm{d}t = \dfrac{1}{a^3} \int \cos^2 t \mathrm{d}t = \dfrac{1}{2a^3} \int (\cos 2t + 1) \mathrm{d}t = \dfrac{1}{4a^3}\sin 2t + \dfrac{t}{2a^3} + C \\
&= \dfrac{x}{2a^2(x^2+a^2)} + \dfrac{1}{2a^3}\arctan\dfrac{x}{a} + C
\end{aligned}
\]
注:换元后一定要回代!
借助例题 2 及该类题,能够推导出 \(\displaystyle\int\dfrac{Bx + C}{(x^{2}+px + q)^{2}}\mathrm{d}x\) 的计算方法,例如计算 \(\displaystyle\int\dfrac{x + 2}{(x^{2}+2x + 10)^{2}}\mathrm{d}x\),其方法可总结为改造分子、拆分为两个积分,对分母配方、换元,归结于计算 \(\displaystyle\int\dfrac{1}{(a^{2}+t^{2})^{2}}\mathrm{d}t\)
思考:\(\displaystyle\int\dfrac{x^{2}}{(x^{2}+px + q)^{2}}\mathrm{d}x\) 的计算方式。
Exercise
\[
\int\dfrac{x+2}{(x^{2}+2x + 10)^{2}}\mathrm{d}x
\]
例题 3
\[
\int\dfrac{3x + 6}{(x - 1)^{2}(x^{2}+x + 1)}\mathrm{d}x
\]
解:
设 \(\dfrac{3x+6}{(x-1)^2(x^2+x+1)} = \dfrac{A}{x-1} + \dfrac{B}{(x-1)^2} + \dfrac{Cx+D}{x^2+x+1}\)
通分可得:
\(3x+6 = A(x-1)(x^2+x+1) + B(x^2+x+1) + (Cx+D)(x-1)^2\)
可得方程组:
\(\begin{cases} A+C=0 \\ 3B=9 (x=1\text{代入}) \\ B-2C+D=0 \\ -A+B+D=6 (x=0\text{代入}) \end{cases}\)
解得 \(A=-2, B=3, C=2, D=1\)
\[
\begin{aligned}
I &= \int \left( -\dfrac{2}{x-1} + \dfrac{3}{(x-1)^2} + \dfrac{2x+1}{x^2+x+1} \right) \mathrm{d}x \\
&= -2\ln|x-1| - \dfrac{3}{x-1} + \ln|x^2+x+1| + C
\end{aligned}
\]
例题 4
\[
\int\dfrac{1}{1 + x^{3}}\mathrm{d}x
\]
解:
\(\dfrac{1}{x^3+1} = \dfrac{A}{x+1} + \dfrac{Bx+C}{x^2-x+1}\)
可得 \(1 = A(x^2-x+1) + (Bx+C)(x+1)\)
解得 \(A=\dfrac{1}{3}, B=-\dfrac{1}{3}, C=\dfrac{2}{3}\)
\[
\begin{aligned}
I &= \int \left( \dfrac{1}{3}\cdot\dfrac{1}{x+1} + \dfrac{-\frac{1}{3}x+\frac{2}{3}}{x^2-x+1} \right) \mathrm{d}x \\
&= \dfrac{1}{3}\ln|x+1| - \dfrac{1}{6}\ln|x^2-x+1| + \dfrac{1}{2}\int \dfrac{1}{(x-\frac{1}{2})^2+\frac{3}{4}}\mathrm{d}x \\
&= \dfrac{1}{3}\ln|x+1| - \dfrac{1}{6}\ln|x^2-x+1| + \dfrac{1}{\sqrt{3}}\arctan\left( \dfrac{2x-1}{\sqrt{3}} \right) + C
\end{aligned}
\]
有理函数积分特殊解法
从理论上讲,所有有理函数积分均可运用上述待定系数法求解,但此通法未必是最优选择,其工作量往往较大。实际上,许多有理函数积分具备独特解法,需仔细剖析被积函数结构,具体问题具体分析。学习数学是一个积累过程,尽管特殊解法较为灵活,但同学们不应畏惧。
例题 6
\[
\int\dfrac{1}{1-x^4}
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= \dfrac{1}{2}\int \left( \dfrac{1}{1+x^2} + \dfrac{1}{1-x^2} \right) \mathrm{d}x = \dfrac{1}{2}\left( \int \dfrac{1}{1+x^2}\mathrm{d}x + \dfrac{1}{2}\int \left( \dfrac{1}{1-x} + \dfrac{1}{1+x} \right) \mathrm{d}x \right) \\
&= \dfrac{1}{4}\ln\left| \dfrac{x+1}{x-1} \right| + \dfrac{1}{2}\arctan x + C
\end{aligned}
\]
Tip
在进行有理函数积分时,有时可依据分母形式对分子进行改造,以此达成裂项目的,类似题目如下:
类题 1:
\[
\int\dfrac{1}{x^{8}(1 + x^{2})}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= \int \dfrac{x^8+1-x^8}{x^8(1+x^2)}\mathrm{d}x = -\int \dfrac{(x^4+1)(x^2+1)(x^2-1)}{x^8(1+x^2)}\mathrm{d}x + \arctan x + C \\
&= -\int \dfrac{x^6+x^2-x^4-1}{x^8}\mathrm{d}x + \arctan x + C \\
&= -\dfrac{1}{7x^7} + \dfrac{1}{5x^5} - \dfrac{1}{3x^3} - \dfrac{1}{x} + \arctan x + C
\end{aligned}
\]
可以改造分子
也可尝试倒代换 \(x = \dfrac{1}{t}\)(倒代换一般适用于分母次数远高于分子时)
类题 2:
\[
\int\dfrac{1 + x^{4}}{1 + x^{6}}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= \int \dfrac{1+x^4-x^2+x^2}{1+x^6}\mathrm{d}x = \int \dfrac{1+x^4-x^2}{(1+x^2)(1-x^2+x^4)}\mathrm{d}x + \dfrac{1}{3}\int \dfrac{1}{1+(x^3)^2}\mathrm{d}(x^3) \\
&= \arctan x + \dfrac{1}{3}\arctan x^3 + C
\end{aligned}
\]
类题 3:\(\displaystyle\int\dfrac{1}{x(x^{3}+27)}\mathrm{d}x\)
解:
\[
I = \dfrac{1}{27}\int \dfrac{x^3+27-x^3}{x(x^3+27)}\mathrm{d}x = \dfrac{1}{27}\ln|x| - \dfrac{1}{81}\ln|x^3+27| + C
\]
关于类题 3,其实一般形式为 :
\[
\int\dfrac{1}{xf(x^n)}\mathrm{d}x = \dfrac{1}{n}\int\dfrac{\mathrm{d}(x^n)}{x^n f(x^n)} = \dfrac{1}{n}\int\dfrac{\mathrm{d}t}{t f(t)}
\]
更多地,还有如下积分
\[
\int \dfrac{1}{\sqrt[n]{1+x^n}}\mathrm{d}x = \int\dfrac{1}{x\sqrt[n]{1+\frac{1}{x^n}}}\mathrm{d}x
\]
例题 7:
\[
\int\dfrac{1 + x^{2}}{1 + x^{4}}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
I = \int \dfrac{1+\frac{1}{x^2}}{x^2+\frac{1}{x^2}}\mathrm{d}x = \int \dfrac{\mathrm{d}(x-\frac{1}{x})}{(x-\frac{1}{x})^2+2} = \dfrac{1}{\sqrt{2}}\arctan\dfrac{x-\frac{1}{x}}{\sqrt{2}} + C
\]
注:被积函数是连续的,而其计算得到的原函数(含 \(\arctan(x-1/x)\))含有间断点 \(x=0\),此处严格来说需要定义分段函数以保证原函数连续性。
\[
F(x) = \begin{cases} \dfrac{1}{\sqrt{2}}\arctan\dfrac{x-\frac{1}{x}}{\sqrt{2}} + C, & x > 0 \\ C, & x=0 \\ \dfrac{1}{\sqrt{2}}\arctan\dfrac{x-\frac{1}{x}}{\sqrt{2}} + C + \dfrac{\pi}{\sqrt{2}}, & x < 0 \end{cases}
\]
Summary
此例题解法经典且独具特色,通过该题可解决所有形如 \(\displaystyle\int\dfrac{1\pm x^{2}}{1 + kx^{2}+x^{4}}\mathrm{d}x\) 的积分。
同时也可对 \(1 + x^{4}\) 强行因式分解为 \((1 + x^{2})^{2}-2x^{2}=(1 + x^{2}+\sqrt{2}x)(1 + x^{2}-\sqrt{2}x)\),但该方法在裂项后计算系数时运算量巨大,不太可取。类似题目还有:
类题 1:
\[
\int\dfrac{1 - x^{2}}{1 + x^{4}}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= -\int \dfrac{1-\frac{1}{x^2}}{\frac{1}{x^2}+x^2}\mathrm{d}x = -\int \dfrac{\mathrm{d}(x+\frac{1}{x})}{(x+\frac{1}{x})^2-2} \\
&= -\dfrac{1}{2\sqrt{2}}\ln\left| \dfrac{x+\frac{1}{x}-\sqrt{2}}{x+\frac{1}{x}+\sqrt{2}} \right| + C = -\dfrac{1}{2\sqrt{2}}\ln\left| \dfrac{x^2+1-\sqrt{2}x}{x^2+1+\sqrt{2}x} \right| + C
\end{aligned}
\]
类题 2:
\[
\int\dfrac{1}{1 + x^{6}}\mathrm{d}x
\]
解:
\[
\begin{aligned}
I &= \int \dfrac{1+x^2-x^2}{1+x^6}\mathrm{d}x = \int \dfrac{1}{1-x^2+x^4}\mathrm{d}x - \dfrac{1}{3}\arctan x^3 \\
&= \dfrac{1}{2}\int \dfrac{1+\frac{1}{x^2}}{x^2+\frac{1}{x^2}-1}\mathrm{d}x + \dfrac{1}{2}\int \dfrac{1-\frac{1}{x^2}}{x^2+\frac{1}{x^2}-1}\mathrm{d}x - \dfrac{1}{3}\arctan x^3 \\
&= \dfrac{1}{2}\int \dfrac{\mathrm{d}(x-\frac{1}{x})}{(x-\frac{1}{x})^2+1} - \dfrac{1}{2}\int \dfrac{\mathrm{d}(x+\frac{1}{x})}{(x+\frac{1}{x})^2-3} - \dfrac{1}{3}\arctan x^3 \\
&= \dfrac{1}{2}\arctan\left(x-\dfrac{1}{x}\right) - \dfrac{1}{4\sqrt{3}}\ln\left| \dfrac{x+\frac{1}{x}-\sqrt{3}}{x+\frac{1}{x}+\sqrt{3}} \right| - \dfrac{1}{3}\arctan x^3 + C
\end{aligned}
\]
利用以上两题可求得
\[
\int\dfrac{1}{1 + x^{4}}\mathrm{d}x=\dfrac{1}{2}\left[\int\dfrac{1 + x^{2}}{1 + x^{4}}\mathrm{d}x+\int\dfrac{1 - x^{2}}{1 + x^{4}}\mathrm{d}x\right]
\]