Skip to content

微分中值定理

定理梳理与证明

费马引理

\(x_0\) 是函数 \(f\) 的极值点 , 并且 \(f\) \(x_0\) 处可微 , :

\[ f'(x_0) = 0 \]

Tips

证明:

根据定义,存在 \(x_0\) 的一个邻域,对该邻域内的任意 \(x\),都有 \(f(x) \le f(x_0)\)

因此,当 \(x > x_0\) 时,\(\dfrac{f(x)-f(x_0)}{x-x_0} \le 0\);而当 \(x < x_0\) 时,\(\dfrac{f(x)-f(x_0)}{x-x_0} \ge 0\)

由极限的保号性可知 \(f'_+(x_0) = \lim\limits_{x \to x_0^+} \dfrac{f(x)-f(x_0)}{x-x_0} \le 0\)\(f'_-(x_0) = \lim\limits_{x \to x_0^-} \dfrac{f(x)-f(x_0)}{x-x_0} \ge 0\)

所以 \(f'(x_0)=0\)

罗尔 (Rolle) 定理

\(f(x)\) \([a,b]\) 上连续 , \((a,b)\) 上可导 , \(f(a) = f(b)\), \(\exists \xi \in (a,b)\), 使得 \(f'(\xi)=0\).

Tips

证明 : 分类讨论

(i) \(f=C, \Rightarrow f'(\xi)=0, \forall \xi \in (a,b)\)

(ii) 不妨 \(\exists x_0\) 满足 \(f(x_0) < f(a) = f(b)\), \(f(x)\) 存在最小值 , \(f'(\xi)=0\).

拉格朗日 (Langrange) 中值定理

\(f(x)\) \([a,b]\) 上连续 , \((a,b)\) 上可导 , \(\exists \xi \in (a,b)\), 使得 :

\[ f'(\xi) = \frac{f(b)-f(a)}{b-a} \quad \text{或者} \quad f(b)-f(a) = f'(\xi)(b-a) \]

Tips

证明 : \(k = \dfrac{f(b)-f(a)}{b-a} \iff\) 证明 \(f'(\xi)=k\).

由上式得 : \(f(b)-f(a)-k(b-a)=0\).

\(F(x) = f(x) - f(a) - k(x-a) \Rightarrow F(b)=F(a)=0\).

由罗尔定理 : \(\exists \xi \in (a,b), F'(\xi)=0 \iff f'(\xi)=k\).

柯西 (Cauchy) 中值定理

\(f(x), g(x)\) \([a,b]\) 上连续 , \((a,b)\) 上可导 , \(g'(x) \neq 0\), \(\exists \xi \in (a,b)\), 使得 :

\[ \frac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)} = \frac{f'(\xi)}{g'(\xi)} \]

Tips

证明 : \(k = \dfrac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)} \Rightarrow f(b)-f(a)-k(g(b)-g(a))=0\).

\(F(x) = f(x)-f(a)-k(g(x)-g(a)) \Rightarrow F(a)=F(b)=0\).

由罗尔定理 : \(\exists \xi \in (a,b), F'(\xi)=0 \iff \dfrac{f'(\xi)}{g'(\xi)} = k = \dfrac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)}\).

例题

仅梳理期中考可能考的问题,后续再对期末考可能考的进行深挖。

构造函数

14. 已知 \(f(x)\) \([0,1]\) 上连续,在 \((0,1)\) 上可导,\(f(0) = f(1) = 0\)\(f(\dfrac{1}{2}) = 1\). 证明:

\((1)\exists\varepsilon\in(\dfrac{1}{2},1)\), 使得 \(f(\varepsilon) = \varepsilon\)

\((2)\forall\gamma\in\mathbb{R} \exists\rho\in(0,\varepsilon)\), 使得 \(f'(\rho)-\gamma(f(\rho)-\rho) = 1\)

Answer

(1) 即证 \(g(x) = f(x)-x\) \((\dfrac{1}{2},1)\) 上存在零点,略

(2)\(h(x) = e^{-\gamma x}(f(x)-x)\)

\(h'(x) = e^{-\gamma x}(f'(x)-1-\gamma(f(x)-x))\)

\(h(x)\) 使用罗尔定理即证


双中值问题

关键在于确定区间内的 ( 某些 ) 中间点 c

24.13. 已知函数 \(f(x)\) \([0,1]\) 上连续 , \((0,1)\) 内可导 , \(f(0)=0, f(1)=1\)。证明 :

(1) 存在 \(c \in (0,1)\), 使得 \(f(c)=1-c\);

(2) 存在两个不同的数 \(\xi, \eta \in (0,1)\), 使得 \(f'(\xi)f'(\eta)=1\).

Answer

(1)

(2) \([0,c], [c,1]\) 上分别使用拉格朗日中值定理:

存在 \(\xi\in(0,c)\) 使 \(f(c)-f(0) = f(c) = 1-c = f'(\xi)c\)

存在 \(\eta\in(c,1)\) 使 \(f(1)-f(c) = 1-f(c) = c = f'(\eta)(1-c)\)

相乘即证


23.12. \(f(x)\) \([0,1]\) 上连续,在 \((0, 1)\) 内可导,且 \(f(0) = 0, f(1) = 1\). 证明:

(1) \(\exists c \in (0, 1)\) 使得 \(f(c) = \dfrac{3}{2023}\);

(2) \(\exists \xi \ne \eta \in (0, 1)\) 使得 \(\dfrac{3}{f'(\xi)} + \dfrac{2020}{f'(\eta)} = 2023\).

Answer

(1) \(g(x) = f(x) - \dfrac{3}{2023}\), \(g(0) = f(0) - \dfrac{3}{2023} = -\dfrac{3}{2023} < 0\).

\(g(1) = f(1) - \dfrac{3}{2023} = 1 - \dfrac{3}{2023} > 0\), 则有 \(g(0)g(1)<0\).

由零点存在定理 , \(\exists c \in (0,1)\) 使 \(g(c)=0\).

即此时有 \(f(c) - \dfrac{3}{2023} = 0\), 也即 \(f(c) = \dfrac{3}{2023}\).

(2) 由拉格朗日中值定理 ,

\(\exists \xi \in (0,c)\) 使 \(f'(\xi) = \dfrac{f(c)-f(0)}{c-0} = \dfrac{3}{2023c}\).

\(\exists \eta \in (c,1)\) 使 \(f'(\eta) = \dfrac{f(1)-f(c)}{1-c} = \dfrac{1-3/2023}{1-c} = \dfrac{2020}{2023(1-c)}\).

\(\dfrac{3}{f'(\xi)} = 2023c\), \(\dfrac{2020}{f'(\eta)} = 2023(1-c)\).

因此 \(\exists \xi \neq \eta \in (0,1)\), 使 \(\dfrac{3}{f'(\xi)} + \dfrac{2020}{f'(\eta)} = 2023c + 2023(1-c) = 2023\) 成立 .


设函数 \(f(x)\) \([0,1]\) 上连续,在 \((0,1)\) 内可导,且 \(f(0)=0, f(1)=\dfrac{1}{2}\)。证明:\(\exists\xi, \eta \in (0, 1)\)\(\xi \neq \eta\),使得

\[ f'(\xi) + f'(\eta) = \xi + \eta \]

Answer

\(F(x) = f(x) - \dfrac{1}{2}x^2\),则 \(F(x)\) \([0,1]\) 上连续,在 \((0, 1)\) 内可导,且 \(F'(x) = f'(x) - x\)。 已知 \(F(0) = f(0) - 0 = 0\)\(F(1) = f(1) - \dfrac{1}{2} = \dfrac{1}{2} - \dfrac{1}{2} = 0\)

\(F(x)\) 在区间 \([0, \dfrac{1}{2}]\) \([\dfrac{1}{2}, 1]\) 上分别应用拉格朗日中值定理:

存在 \(\xi \in (0, \dfrac{1}{2})\),使得 \(F'(\xi) = \dfrac{F(\frac{1}{2}) - F(0)}{\frac{1}{2} - 0} = 2F(\frac{1}{2})\)

存在 \(\eta \in (\frac{1}{2}, 1)\),使得 \(F'(\eta) = \dfrac{F(1) - F(\frac{1}{2})}{1 - \frac{1}{2}} = -2F(\frac{1}{2})\)

将以上两式相加,得:

\[ F'(\xi) + F'(\eta) = 2F(\frac{1}{2}) - 2F(\frac{1}{2}) = 0 \]

整理得:

\[ f'(\xi) + f'(\eta) = \xi + \eta \]

例题 3 \(f(x) \in C\),在 \((0, 1)\) 可导, \(f(0)=0, f(1)=\dfrac{1}{4}\)

证:\(\exists\ \xi \neq \eta\), s.t. \(f'(\xi) + f'(\eta) = \eta - \xi\)

Answer

证明

将待证等式变形为 \(f'(\xi) + \xi = \eta - f'(\eta)\)。这提示我们构造两个不同的辅助函数。

\(h(x) = f(x) + \dfrac{1}{2}x^2\) \(g(x) = f(x) - \dfrac{1}{2}x^2\)

\(h'(x) = f'(x) + x\) \(g'(x) = f'(x) - x\)

待证等式可进一步化为 \(h'(\xi) = -g'(\eta)\)

我们将区间 \([0,1]\) 拆分为 \([0, \dfrac{1}{2}]\) \([\dfrac{1}{2}, 1]\),并应用拉格朗日中值定理:

对函数 \(h(x)\) 在区间 \([0, \dfrac{1}{2}]\) 上应用拉格朗日中值定理,存在 \(\xi \in (0, \dfrac{1}{2})\),使得:

\[ h'(\xi) = \frac{h(\frac{1}{2}) - h(0)}{\frac{1}{2} - 0} = 2f(\frac{1}{2}) + \frac{1}{4} \]

对函数 \(g(x)\) 在区间 \([\frac{1}{2}, 1]\) 上应用拉格朗日中值定理,存在 \(\eta \in (\dfrac{1}{2}, 1)\),使得:

\[ g'(\eta) = \frac{g(1) - g(\frac{1}{2})}{1 - \frac{1}{2}} = -2f(\frac{1}{2}) - \frac{1}{4} \]

\[ f'(\xi) + \xi = - (f'(\eta) - \eta) = \eta - f'(\eta) \]

整理得:

\[ f'(\xi) + f'(\eta) = \eta - \xi \]

双中值问题 2

设函数 \(f(x)\) \([a, b]\) 连续 (\(a>0\)),在 \((a, b)\) 内可导,证明存在 \(ξ, η ∈ (a, b)\),使得:

\[ f'(ξ) = \frac{a+b}{2η}f'(η) \]

Answer

证明:

\(g(x) = x^2\),由柯西中值定理,\(\exists\ \eta \in (a, b)\),使得:

\[ \frac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)} = \frac{f(b)-f(a)}{b^2-a^2} = \frac{f'(η)}{g'(η)} = \frac{f'(η)}{2η} \]

由拉格朗日中值定理,\(\exists\ \xi \in (a, b)\),使得:

\[ \frac{f(b)-f(a)}{b-a} = f'(ξ) \]

将柯西中值定理的结论进行变形:

\[ \frac{f(b)-f(a)}{b-a} \cdot \frac{1}{a+b} = \frac{f'(η)}{2η} \]

将拉格朗日中值定理的结论代入上式:

\[ f'(ξ) \cdot \frac{1}{a+b} = \frac{f'(η)}{2η} \]

所以,

\[ f'(ξ) = \frac{a+b}{2η}f'(η) \]

设函数 \(f(x)\) 在闭区间 \([a, b]\) 上连续,在开区间 \((a, b)\) 可导。又 \(b > a > 0\)。证明:存在 \(\xi, \eta \in (a, b)\),使得

\[ f'(\xi) = \eta f'(\eta) \frac{\ln(\frac{b}{a})}{b-a} \]

Answer

证明

\(g(x) = \ln x\),在闭区间 \([a, b]\) 上连续,在开区间 \((a, b)\) 可导。

根据柯西中值定理,\(\exists\ \eta \in (a, b)\),使得

\[ \frac{f(b) - f(a)}{g(b) - g(a)} = \frac{f(b) - f(a)}{\ln b - \ln a} = \frac{f'(\eta)}{g'(\eta)} = \frac{f'(\eta)}{\frac{1}{\eta}} = \eta f'(\eta) \]

根据拉格朗日中值定理,\(\exists\ \xi \in (a, b)\),使得

\[ \frac{f(b) - f(a)}{b-a} = f'(\xi) \]

相除得:

\[ \frac{f'(\xi)}{\eta f'(\eta)} = \frac{\frac{f(b) - f(a)}{b-a}}{\frac{f(b) - f(a)}{\ln b - \ln a}} = \frac{\ln b - \ln a}{b-a} \]

即:

\[ f'(\xi) = \eta f'(\eta) \frac{\ln(\frac{b}{a})}{b-a} \]

k 值问题

\(f\) \([a,b]\) 上连续 , \((a,b)\) 上二阶可导,证明:存在 \(\eta\in(a,b)\), 有:

\[ f(b) +f(a) -2f(\dfrac{a+b}{2}) = \dfrac{(b-a)^2}{4}f''(\eta) \]

Answer

\(k = \dfrac{f(b) +f(a) -2f(\dfrac{a+b}{2})}{\dfrac{(b-a)^2}{4}}\)

\(\Rightarrow f(b) +f(a) -2f(\dfrac{a+b}{2})-\dfrac{(b-a)^2}{4}k = 0\)

\(F(x) = f(x)+f(a)-2f(\dfrac{x+a}{2})-\dfrac{k(x-a)^2}{4}\)

\(F(a) = F(b) = 0\Rightarrow F'(x_1) = 0(Rolle)\)

\(F'(x_1) = f'(x_1)-f'(\dfrac{x+a}{2})-k\dfrac{x_1-a}{2} = 0\)

\(\Rightarrow k = \dfrac{f'(x_1)-f'(\dfrac{x_1+a}{2})}{\dfrac{x_1-a}{2}} = f''(\eta)(Lagrange)\)

\(f(b) +f(a) -2f(\dfrac{a+b}{2}) = \dfrac{(b-a)^2}{4}f''(\eta)\)


其他

\(f(x)\) \([0,2]\) 上可导,且 \(f(0) = f(2) = 0,M = \max\limits_{x\in[0,2]}\{|f(x)|\}\),证明 : \(\exists\xi\in(0,2),|f'(\xi)|\ge M\)

Answer

: \(|f(c)| = M\)

(1) \(c\in(0,1],M = |f(c)| = |f(c)-f(0)| = c|f'(\xi)|\)

\(|f'(\xi)| = \dfrac{M}{c}\ge M(c\in(0,1))\)

(2) \(c\in(1,2),M = |f(c)| = |f(2)-f(c)| = (2-c)|f'(\xi)|\)

\(|f'(\xi)| = \dfrac{M}{2-c}\ge M\)

(3) \(c = 0或2, M = 0, f\equiv 0, f'\equiv0, 显然成立\)